Kitaplar, insanlığın hayal gücü, yaratıcılık, öğrenme ve bilgi aktarımı için en güçlü araçlardan biridir. Ayrıca özgürlüğü koruyarak birbirimizi daha iyi anlamamızı sağlamaktadır.
Bu Dünya Kitap ve Telif Hakkı Günü’nde UNESCO, daha bilgili, yaratıcı ve açık toplumların inşasında kitapların üstlendiği kalıcı rolü kutlamaktadır.
UNESCO, 1945 yılında kurulduğundan bu yana kitapları küresel düzeyde bir kamu yararı konusu olarak ele almıştır. Bu taahhüt, kültürel mal ve hizmetlerin gerçek değerini ve ülkelerin kitap sektörü de dâhil olmak üzere kültürel endüstrileri destekleme hakkını tanıyan 2005 tarihli Kültürel İfadelerin Çeşitliliğinin Korunması ve Geliştirilmesi Sözleşmesi’nde yansıtılmaktadır.
Çünkü kitaplar önemli bir ekonomik potansiyel oluşturmaktadır. UNESCO’nun 2025 tarihli “Afrika Kitap Sektörü: Eğilimler, Zorluklar ve Büyüme Fırsatları” başlıklı raporunda, kilit reformların hayata geçirilmesi hâlinde sektörün 18,5 milyar ABD dolarına varan bir gelir elde edebileceği tahmin edilmektedir. Raporun verdiği mesaj açıktır: Afrika’nın hikâyelerinin yazılabilmesi, yayınlanabilmesi ve okunabilmesi için kitap ve okuma konusunda daha güçlü kamu politikalarına ihtiyaç duyulmaktadır.
Aynı zamanda, dijital çağ ve yapay zekâ, yazar hakları ve telif hakları konusunda acil bir değerlendirme yapılmasını gerektirmektedir. “Re|Shaping Policies for Creativity” başlıklı son raporda da vurgulandığı üzere, dijital dönüşüm ve yapay zekâ, kültür ve yaratıcılık sektörlerini büyük bir hızla yeniden şekillendirmektedir; bu durum, yaratıcıları korumayı, adil bir ücretlendirme sağlamayı ve kültürel içeriğin çeşitliliğini korumayı daha da gerekli hale getirmektedir.
UNESCO ayrıca dünyanın dört bir yanındaki şehirlerde ve topluluklarda kitapları ve okumayı teşvik etmek için doğrudan çalışmalar yürütmektedir. Dünya Kitap Başkenti programı ve 63 Yaratıcı Edebiyat Şehri ağı aracılığıyla, edebiyatı kamusal yaşamın merkezine yerleştiren girişimleri desteklemektedir. Rio de Janeiro'dan sonra, 2026 yılında Rabat, özellikle gençler için kitaplara ve okumaya erişimi yaygınlaştırmayı amaçlayan bir programla Dünya Kitap Başkenti ünvanını üstlenecektir. 2027 yılında ise Medellín bu ivmeyi sürdürecektir.
Bugün, UNESCO kitapları korumaya ve tanıtmaya, ayrıca kitapları yazan, yayınlayan ve paylaşan herkesi desteklemeye olan bağlılığını bir kez daha teyit etmektedir. Bu alanda çalışan ortaklarımıza saygılarımızı sunuyoruz.
Bu metin https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000398006?posInSet=1&queryId=N-be08c706-1807-4663-9ba8-29122de65a6f adresinden alıntılanarak Türkçeleştirilmiştir.