Işık temelli bilim, dünyayı anlamamızın ve toplumların bugün karşı karşıya olduğu pek çok zorlukla baş etmemizin merkezinde yer almaktadır.
Tıptan enerjiye, tarımdan çevresel izlemeye ve iletişime kadar pek çok alanda ışık temelli teknolojiler; araştırmayı, inovasyonu ve kamu politikalarını desteklemektedir. Bu teknolojiler, özellikle kuantum bilimi ve teknolojisiyle bağlantılı alanlarda yeni bilimsel ufuklar da açmaktadır.
Bu Uluslararası Işık Günü'nün ana teması, "Işık, Bilim ve Toplum: İnovasyon ve Etkiyi İlerletmek"tir. Bu tema; daha güçlü araştırma sistemleri, daha etkili inovasyon politikaları ve daha kapsayıcı bilimsel iş birliği kurmada ışık temelli bilimin ayrılmaz rolünü yansıtmaktadır. Ancak aynı tema, bu ilerlemelere erişimdeki büyük uçurumu da gözler önüne sermektedir.
Başta gelişmekte olan ülkelerde olmak üzere pek çok kurum, en ileri düzeydeki araştırmalara tam olarak katılabilmek için gereken altyapıdan, becerilerden ve ortaklıklardan hâlâ yoksundur. Bilimsel ilerlemenin daha geniş kesimlerce paylaşılması ve sürdürülebilir kalkınma için daha etkili biçimde kullanılması isteniyorsa, bu açıkların kapatılması elzemdir.
Kapasite açıklarının küresel katılım yoluyla giderilmesi, UNESCO'nun önceliklerinden biridir. UNESCO'nun yürüttüğü bir girişim olan 2025 Uluslararası Kuantum Bilimi ve Teknolojisi Yılı, 80'i aşkın ülkede bir milyondan fazla insanı harekete geçirmiş; altyapıya, becerilere ve fırsatlara erişimde süregelen eşitsizlikleri ortaya koymuştur.
UNESCO, bu ivmeden güç alarak; eğitimi güçlendirmeyi, bilimsel bilgiye ve altyapıya daha kapsayıcı erişimi teşvik etmeyi ve bir kuantum yönetişim çerçevesi geliştirmek üzere uluslararası iş birliğini desteklemeyi amaçlayan 2026-2028 Küresel Kuantum Girişimi'ni başlatmıştır.
UNESCO ayrıca, büyük araştırma altyapılarının sınırlı kaldığı yerlerde bunlara erişimi genişletmek için çalışmaktadır. SESAME'de bir Afrika ışın hattı (beamline) kurulması olasılığı, bu amaçla oluşturulmuş özel bir çalışma grubu tarafından araştırılmaktadır; amaç, Afrikalı bilim insanlarına kendilerine ayrılmış ışın süresi sağlamak ve kıta genelinde bir senkrotron kullanıcı topluluğunun gelişmesine katkıda bulunmaktır.
Bu günde UNESCO, açık ve iş birliğine dayalı bilime olan bağlılığını bir kez daha ortaya koymaktadır. "Halk için UNESCO" anlayışının amacı da budur: bilginin, inovasyonun ve bilimsel fırsatların topluluklara fayda sağlamasını ve tüm bölgelere açık erişim sunmasını güvence altına almak; böylece herkesin daha sürdürülebilir ve barışçıl bir geleceğe katkıda bulunabilmesini mümkün kılmak.
Bu metin https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000398147?posInSet=53&queryId=N-0df5b721-65ef-4b94-b3c9-a9798e0aad2d adresinden alıntılanarak Türkçeleştirilmiştir.
